Op 24 januari 2012 heeft in de Eerste Kamer de plenaire afhandeling plaatsgevonden van het initiatiefwetsvoorstel van de Tweede Kamerleden Koser Kaya (D66) en Blok (VVD) over de medezeggenschap van gepensioneerden in pensioenfondsbesturen. De Eerste Kamer zal over het wetsvoorstel stemmen aan het begin van de volgende vergadering op dinsdag 31 januari 2011.  Hiermee nadert de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel, na ernstige vertraging, zijn voltooiing. 

Het voorstel is op 18 juli 2008 bij de Tweede Kamer ingediend. Door verschillende oorzaken is de parlementaire behandeling vertraagd. Zo wilden de meeste fracties uit de Tweede Kamer in de beginfase van de behandeling wachten op de resultaten van de evaluatie van het tweede medezeggenschapsconvenant van de Stichting van de Arbeid en CSO (samenwerkende ouderenorganisaties). Deze resultaten lieten geruime tijd op zich wachten. De evaluatie toonde overigens aan dat tenminste 70% van de gepensioneerden niet was vertegenwoordigd in de besturen van hun pensioenfondsen. Vervolgens ontstond opnieuw enkele maanden vertraging doordat na de eerste plenaire bespreking van het initiatiefvoorstel in de Tweede Kamer een pauze werd ingelast voor het houden van een zgn. Breed Overleg. Dit overleg tussen een groot aantal maatschappelijke organisaties had tot doel een breed gedragen voorstel te formuleren voor verankering van de medezeggenschap van de betrokkenen bij pensioenfondsen en voor vergroting van de diversiteit van de leden van de fondsorganen. Het Breed Overleg legde weliswaar een basis voor het later, in december 2010, gesloten Convenant Bevordering Diversiteit Pensioenfondsen. Maar over de wetgeving voor medezeggenschap ontstond in het Breed Overleg geen overeenstemming. Daarna wilden weer verschillende fracties met de verdere afhandeling in de Tweede Kamer wachten op het verschijnen van de rapporten van de commissies Frijns en Goudswaard. Ook in de Eerste Kamer ontstond vertraging. Overwogen is het initiatiefwetvoorstel tegelijk te behandelen met het door het kabinet aangekondigde, nog in te dienen, wetsvoorstel ter versterking van de bestuursstructuur van pensioenfondsen. Uiteindelijk is echter besloten het initiatiefvoorstel, dat te beschouwen is als een eerste fase voorafgaande aan de algehele modernisering van de bestuursstructuur voor pensioenfondsen, afzonderlijk te behandelen.

Nu de nieuwe Eerste Kamer door de Provinciale Staten is gekozen kan dit college overgaan tot afhandeling van het initiatiefwetsvoorstel van de Tweede Kamerleden Koser Kaya (D66) en Blok (VVD) over de medezeggenschap van gepensioneerden in pensioenfondsbesturen. Daartoe hebben de beide initiatiefnemers op 1 juni 2011 hun schriftelijke reactie (Memorie van Antwoord) ingediend op de schriftelijke vragen en opmerkingen over het wetsvoorstel van de fracties uit de oude Kamer. Hier volgen enkele principieel belangrijke passages uit de antwoorden (aan de PvdA-fractie):

De fractie van de PvdA veronderstelde dat het wetsvoorstel was gebaseerd op de opvatting dat de gepensioneerden niet adequaat worden vertegenwoordigd door de vakorganisaties. De initiatiefnemers laten weten dat dit een misvatting is. Zij staan op het standpunt dat de wetgever zich moet onthouden van het geven van een oordeel over de vraag of een belangenorganisatie adequaat functioneert of niet. Een oordeel hierover is uitsluitend aan de betrokken leden. De indiening van het wetsvoorstel houdt dus op geen enkele wijze een beoordeling of zelfs een veroordeling in van het functioneren van de vakbeweging. De initiatiefnemers willen hier ook afrekenen met het hardnekkig in stand gehouden misverstand dat het voorstel een eenzijdige aandacht zou hebben voor de vertegenwoordiging van het deelbelang van de gepensioneerden. Dat is eveneens onjuist! In het voorstel bestaat sterke aandacht voor het feit dat speciaal in de bedrijfstakpensioenfondsen de meeste besturen momenteel eenzijdig zijn samengesteld. Hierin hebben volgens de Pensioenwet slechts twee deelbelangen, namelijk die van werkgevers en van werknemers, een recht op vertegenwoordiging, terwijl dit recht voor het derde deelbelang, de gepensioneerden, ontbreekt. Omdat de categorie gepensioneerden bij deze fondsen geen zelfstandig in de wet genoemd recht op bestuursparticipatie bezit, hebben thans in feite alleen de gepensioneerden die lid zijn van een vakorganisatie een mogelijkheid om de bestuurssamenstelling te beïnvloeden. De overige groepen gepensioneerden, waaronder bijvoorbeeld de leden van de lidorganisaties van CSO, vallen buiten de boot. Om hier een einde aan te maken dient de categorie gepensioneerden in beginsel formeel, en in zijn geheel, gelijke rechten te verkrijgen op bestuursparticipatie als de categorie deelnemers/werknemers.

De initiatiefnemers hebben kennis genomen van de door de PvdA-fractie gememoreerde cijfers om aan te geven dat de vakorganisaties redelijkerwijs geacht kunnen worden ook de groep gepensioneerden te vertegenwoordigen. Maar deze cijfers hebben in het kader van dit wetsvoorstel naar hun mening slechts een beperkte betekenis. Ze geven aan dat de vakbeweging inderdaad naast de actieve deelnemers ook een belangrijke groep gepensioneerden vertegenwoordigt. Dat is door de initiatiefnemers ook nooit ontkend. Volgens gegevens van het CBS bedroeg in 2008 het aantal gepensioneerden dat bij de vakbonden is aangesloten, inclusief ANBO, 412.000. Naast de vakbeweging zijn evenwel ook tal van zelfstandige organisaties voor gepensioneerden en ouderen tot ontwikkeling gekomen met vele leden. Zo zijn er bij de lidorganisaties van CSO en enkele niet-aangesloten bonden ongeveer 600.000 ouderen aangesloten. Gesteld mag worden dat het aantal gepensioneerde leden van alle ouderenorganisaties tezamen beduidend hoger is dan het aantal gepensioneerde leden van een vakbond. Daarnaast is een groot deel van de gepensioneerden ongeorganiseerd. Bij ondernemingspensioenfondsen wordt dit deel in een aantal deelnemersraden vertegenwoordigd door individuele personen die daartoe gekozen zijn via vrije kandidaatstelling. De vakbeweging kan dus claimen gepensioneerden te vertegenwoordigen, maar niet als enige met uitsluiting van de zelfstandige belangenorganisaties van gepensioneerden. Ons land kent organisatievrijheid. De overheid dient een neutrale houding in te nemen ten opzichte van de verschillende vormen van belangenbehartiging. De overheid moet garanderen dat de gepensioneerden en hun zelfgekozen belangenorganisaties het recht hebben op voet van gelijkheid met de werknemers en hun belangenorganisaties deel te nemen aan de benoemingsprocedures voor fondsbesturen.

Het is overigens nog niet bekend wanneer de mondelinge afhandeling van het wetsvoorstel door de Eerste Kamer precies zal plaatsvinden. Dat zal waarschijnlijk in één van de komende zomermaanden het geval zijn.